İçindekiler
Dergi Arşivi

Üreticilerin ve Kullanıcıların Bilinçlendirilmesinin Piyasa Gözetimi ve Denetimi Bakımından Önemi

 

Piyasa gözetimi ve denetimi (PGD) otoriteleri, piyasaya arz edilmiş olan ürünlerin, ilgili direktiflerle uyum içinde olduğunu doğrulamak amacıyla izlenmesinden ve takibinden sorumlu kuruluşlardır. Bu Kuruluşlar tarafından gerek üreticiler gerekse kullanıcılar nezdinde “güvenli ürün ” bilincinin oluşturulması, piyasada güvenli ürünlerin dolaşımını sağlama amacına katkı sağlamak üzere bugün dünya çapında uygulanan önemli bir piyasa gözetimi ve denetimi politikasıdır.

Piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetlerinin tarafsız bir şekilde gerçekleştirilmesini sağlamak üzere denetimler kamu otoritelerinin sorumluluğunda yürütülmektedir. Bununla birlikte, yetkili idari otoriteler tarafından uygulanan denetimler ve sonrasında alınan idari yaptırım kararları ürünlerin uygunluk seviyelerinin artırılmasında tek başına yeterli olmamaktadır. Üreticilerin piyasaya güvenli ürün arz etmeleri hususunda yönlendirilmeleri, kullanıcıların da güvenli ve mevzuatına uygun olarak üretilen ürünleri tercih etmeleri konusunda bilinçlendirilmeleri ve tehlikeli ürünlerle karşılaşmaları halinde ihbar ve şikayet mekanizmasını kullanmaları yönünde farkındalık kazanmaları, denetim etkinliğinin artırılmasına önemli katkı sağlayacaktır.

Günümüzde piyasa gözetimi ve denetimi, mevzuatına uygun olarak üretilmeyen ithal ürünlerin ülkemize girişini (serbest dolaşımını) önlenmesi ve yerli ürünlerin denetlenerek gerekli idari tedbirlerin uygulanması fonksiyonu sayesinde, ilgili teknik mevzuatına uygun ürünleri piyasaya arz eden üreticileri ve dolayısıyla milli üretimi koruyan önemli bir araç olarak değerlendirilmektedir. Piyasa gözetimi ve denetimi bu sayede adil bir piyasa düzeninin oluşturulmasına katkı sağlamaktadır.

Ülkemizde piyasa gözetimi ve denetiminden sorumlu Kurumlar ürünlerin teknik mevzuatına uygun olarak üretilmesi hususunda üstlendikleri denetim göreviyle üreticilerin kaliteli ve güvenli ürün üretmelerinde yönlendirici olmaktadır. Denetimsizlik yerli imalat sanayinin olumsuz etkilenmesine, üretimin ve istihdamın azalmasına, dolayısıyla ithalatın artmasına ve cari açığın büyümesine yol açmaktadır. Bu kapsamda, üreticiler ürünlerini ilgili teknik mevzuata uygun hale getirmek üzere tasarım ve üretim aşamasında uygunluk değerlendirmesine tabi tutmaları ve belgelendirmeleri halinde hem ürünlerini güvenli bir şekilde piyasaya sunabilecek hem de makro düzeyde piyasanın uygunluk seviyesinin artırılmasına katkı sağlayacaktır.

Ürün güvenliği kapsamında üreticinin ürün sorumluluğu, ticari fuarlar, sergiler ve gösterimler hariç olmak üzere uygunluk işaretini ürüne iliştirmesinden sonra başlamaktadır. Ürünün tasarım ve üretim sürecinde üreticilerin teknik düzenlemesine uygun ve güvenli ürün üretme sorumluluğu bulunmaktadır. Bu sürecin devamı olan piyasa aşaması sürecinde ise üreticinin ürünün yeterli uyarılar olmaksızın fark edilmeyecek nitelikteki riskleri hakkında tüketiciyi bilgilendirmek, ürünle ilgili şikayetleri soruşturmak ve yapılan denetimlerden dağıtıcıları haberdar etmek, riskleri önlemek amacıyla önlemler almak, ürünün teknik düzenlemesinde belirtilen tüm belgeleri 10 yıl süre ile saklamak, istenilmesi halinde ürüne ilişkin tüm belgeleri yetkili kuruluşa ve/veya denetimle görevli personele ibraz etmek ve denetimle ilgili personel talep ettiğinde, üretim yerlerinin ve depolarının adreslerini vermek üzere birtakım sorumlulukları bulunmaktadır.

Nihai tüketici ve kullanıcılar piyasa gözetimi ve denetimi faaliyetleri çerçevesinde yetkili denetim kuruluşlarının en önemli yardımcılarıdır. Nihai tüketici ve kullanıcıların satın aldıkları ürünlerin uygunluk belgeleri ile CE ve diğer uygunluk işaretlerinin bulunup bulunmadığına bakmaları, belgesiz ve uygunluk işareti bulunmayan ürünleri satın almamaları gerekmektedir. Tüm tüketiciler ve kullanıcılar nezdinde böyle bir satın alma kültürünün oluşturulması, mevzuatına uygun olarak üretilen ürünleri piyasaya arz etmeleri yönünde üretici davranışının da değişmesine yol açacaktır.

CE işareti, bir yandan kullanıcıya ürünün güvenli olduğu bilgisini verirken, diğer taraftan; ticari açıdan, ürünlerin bir üye ülkeden diğerine dolaşımı sırasında bir çeşit pasaport işlevi görmektedir. CE işareti, tüketiciye bir kalite güvencesi sağlamamaktadır.

Ülkemizde ürün güvenliği konusunda yetkili bulunan Kamu Kurumları tarafından; bir önceki yıl denetim sonuçları, RAPEX bildirimleri ve ihbar ve şikayetlerin yoğunlaştığı ürünlerin değerlendirilmesi neticesinde, yıllık denetim programları hazırlanarak yıl boyunca denetim faaliyetleri yürütülmekte; yıl içerisinde çeşitli nedenlerle denetlenmesinde fayda görülen ürünler ise re’sen denetlenmektedir. Bunun yanı sıra, kullanıcılardan gelen ihbar ve şikayetler üzerine de yetkili Kurumlar tarafından denetim yapılmaktadır.

İhbar ve şikayetler denetim faaliyetlerinin hangi alanlarda yoğunlaştırılması gerektiğini yetkili makamlara göstermesi, sağlık ve güvenlik yönünden risk taşıyan tehlikeli ürünlerle ilgili denetimlerin başlatılarak bu ürünlere yönelik gerekli önlemlerin zamanında alınmasını sağlanması bakımından oldukça önemlidir. Bu kapsamda, yetkili Kurumlarca gerçekleştirilen denetimlerde ürüne yönelik ilgili teknik düzenlemenin öngördüğü işaretler ve/veya belgeler üzerinde inceleme yapılmakta, ilgili teknik düzenlemenin bulunmadığı hallerde, ürünün güvenli olduğunu gösteren diğer düzenlemelere göre verilen bilgi ve/veya belgeler üzerinden kontrol yapılmakta ve güvensizlik şüphesi duyulması halinde üründen numune alınarak laboratuvar analizine gönderilmektedir.

Yetkili kuruluşlar, gerçekleştirdiği denetim faaliyetleri sonucunda ürüne ilişkin uygunsuzluk tespitinde idari para cezasının uygulanmasını, güvensizlik tespitinde ise uygulanacak idari para cezası ile birlikte ürünün piyasaya arzının yasaklanmasını, arz edilmiş olanların toplatılmasını, güvensizliğin üretici tarafından giderilmesinin sağlanmasını, ürünün güvenli hale getirilmemesi veya güvenli hale getirilmesinin mümkün olmadığı durumlarda taşıdıkları risklere göre kısmen veya tamamen bertaraf edilmesine yönelik gerekli tedbirler alınmasını ve bu tedbirlerin kamuoyuna duyurulmasını sağlamaktadır.

2013 yılı verilerine göre Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından yapılan denetimlerin %37’si re’sen denetim şeklinde, %32’si programlı denetimler kapsamında, % 31’i ise ihbar ve şikayetlere dayalı olarak gerçekleştirilmiştir. Kullanıcıların ihbar ve şikayet mekanizmasını daha yaygın bir şekilde kullanmaları halinde, yetkili Kurumlar tarafından güvensiz ürünlere daha kolay ulaşılabilecektir.

Bugün ülkemizde piyasa gözetimi ve denetimi kuruluşlarının internet sayfalarında güvensiz olarak tespit edilerek ilan edilen ürünler kamuoyuyla paylaşılmakta, ürünler hakkında kullanıcıları bilgilendirmeye yönelik kamu spotları hazırlanmakta, “Ürün Güvenliği Haftası” kapsamında ürün güvenliği, piyasa gözetimi ve denetimi konularında farkındalığı artırmaya yönelik çeşitli etkinlikler düzenlenmekte, afiş ve broşürler hazırlanarak dağıtımı yapılmaktadır. Mevcut durum itibarıyla ülkemizde PGD yapmakla yetkilendirilen Kurumların sorumluluk alanlarında yer alan ürünler ve Kurumların ürün güvenliği konusundaki görev ve faaliyetlerinin, mevzuat bilgilerinin yer verildiği internet adresleri ekteki (Ek-1) tabloda yer almaktadır.

Kısaca, piyasa gözetimi ve denetimi ile amaçlanan hususlardan biri olan ülkemizde ürünlerin güvenli hale getirilerek uygunluk seviyesinin yükseltilmesi; yetkili kuruluşların görev alanında bulunmakla birlikte, diğer aktörlerin de ürün güvenliği konusunda farkındalık kazanmaları yoluyla bu amaca katkı sağlamaları gerektiği değerlendirilmektedir. Bu yolla, hem sağlık ve güvenlik yönünden risk taşıyan tehlikeli ürünlerin piyasada dolaşımı engellenecek, hem de ürünlerimizin gerek yurt içinde gerekse yurt dışında imajı güçlendirilecek ve haksız rekabetin önüne geçilecektir.

 EK-1 ULUSAL DÜZEYDE YETKİLİ KURULUŞLAR, SORUMLU OLDUKLARI ÜRÜN GRUPLARI VE İLETİŞİM ADRESLERİ
 

PİYASA GÖZETİMİ VE DENETİMİ KURULUŞU

ÜRÜN GRUPLARI

İLETİŞİM ADRESLERİ

 

 

 

 

Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı

Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü

Elektrikli ve elektronik ürünler, makineler, sivil kullanım amaçlı patlayıcılar, motorlu taşıtlar, asansörler, teleferikler, ev aletleri, gaz yakan cihazlar, basınçlı ekipmanlar, sıcak su kazanları, diğer makineler, tarım ve orman traktörleri, pil ve akümülatörler

Metroloji ve Standardizasyon Genel Müdürlüğü

Ölçü aletleri, hazır ambalajlı mamuller

Sanayi Ürünleri Güvenliği ve Denetimi Genel Müdürlüğü

www.sug.sanayi.gov.tr

 

Metroloji ve Standardizasyon Genel Müdürlüğü

www.msgm.sanayi.gov.tr

 

Ürün Güvenliği Şikayet Formu

https://bim.sanayi.gov.tr/temp/webform1.aspx

 

ALO 130 ÜRÜN GÜVENLİĞİ ŞİKÂYET HATTI

 

 

 

Gümrük ve Ticaret Bakanlığı

Düzenlenmemiş alanda yer alan hazır giyim-tekstil ve ayakkabı, dekoratif malzemeler, mobilyalar, el aletleri, aygıtlar, hobi ve spor ekipmanları, mutfak/pişirme gereçleri, çakmaklar, kırtasiye ürünleri, çocuk ekipmanları, gıda görünümlü ürünler, oyuncaklar, deterjanlar, kimyasal ürünler, çocuk bakım ürünleri

Tüketicinin Korunması ve Piyasa Gözetimi Genel Müdürlüğü

www.tuketici.gtb.gov.tr

 

Tüketici Bilgi Sistemi

www.tuketici.gov.tr

 

 

Sağlık Bakanlığı

Tıbbi cihazlar, kozmetikler

Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu

www.iegm.gov.tr

 

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

www.thsk.saglik.gov.tr

 

 

 

 

Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı

 

Gıda maddeleri, gıdalarla temas eden madde ve malzemeler, yem, gübreler, bitki koruma ürünleri, veterinerlikte kullanılan tıbbi ürünler

Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü

www.tarim.gov.tr/GKGM

 

Tüketici Bilgi Köşesi: http://www.tarim.gov.tr/GKGM/Menu/3/Tuketici-Bilgi-Kosesi

 

Üretici Bilgi Köşesi:

http://www.tarim.gov.tr/GKGM/Menu/17/Uretici-Bilgi-Kosesi

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı

 

 

Yapı malzemeleri, katı yakıtlar

Mesleki Hizmetler Genel Müdürlüğü

www.csb.gov.tr/gm/meslekihizmetler

 

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı

 

Kişisel koruyucu donanımlar

İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü

 

www.isggm.gov.tr

 

Ulaştırma, Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı

 

Gezi tekneleri, gemi teçhizatı

Tersaneler ve Kıyı Yapıları Genel Müdürlüğü

 

www.tkygm.gov.tr

 

Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu

 

Telsiz ve telekomünikasyon terminal ekipmanları

www.tk.gov.tr

Tütün ve Alkol Piyasası Düzenleme Kurumu

 

Tütün mamulleri ve etil alkol ürünleri

www.tapdk.gov.tr

Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu

 

Akaryakıtlar, madeni yağlar

www.epdk.org.tr